De langdurige zorg staat er op papier goed voor, maar onderliggend liggen er een aantal grote opgaven, waarbij AI gezien wordt als een belangrijke oplossing. Dat is in het kort de strekking van de jaarlijkse Benchmark Langdurige Zorg van BDO, waar de NOS deze week over berichtte. De financiële resultaten van veel zorgorganisaties zijn positief, maar deze worden voor een belangrijk deel verklaard door vastgoedopbrengsten. Kijk je alleen naar de zorgverlening, dan draaien veel organisaties verlies. Ook kampen zij met een hoog ziekteverzuim en oplopende personeelstekorten onder andere door de uitstroom van duizenden zorgprofessionals als gevolg van de afbouw van zzp-constructies. Deze problemen spelen overigens al jaren en nemen in ernst steeds verder toe.
De boodschap van het benchmarkrapport van BDO is helder: zorgorganisaties zullen moeten blijven investeren om toekomstbestendig te blijven. In het artikel van de NOS wordt daarbij vooral de nadruk gelegd op de mogelijkheden van AI. Dat sluit aan bij maatschappelijke trends waarbij er veel aandacht is voor de manier waarop AI onze wereld veranderd.
Is AI dé oplossing voor de zorg? Of vergeten we daarmee een groot deel van de praktische zorgtechnologie oplossingen die vandaag al beschikbaar zijn?
Wie het rapport van BDO downloadt, zal daar een interview in aantreffen met Ingeborg Roks, bestuurder van tanteLouise, een van de koplopers op het gebied van zorginnovatie in Nederland. Dat interview schetst een heel ander beeld dan alleen krachtig inzetten op AI. Mevrouw Roks wijst bijvoorbeeld op de waarde van GPS-tracking en bedsensoren, niet bepaald low-tech, maar wel ingeburgerde technologie met bewezen waarde in de praktijk. Ook breekt ze een lans voor de analyse van data; interessant omdat de big-data hype al weer een tijdje achter ons ligt. Dus ja, AI speelt een rol, maar andere technologie is ook belangrijk.
Focus op de bewoner, medewerker en de mantelzorger
Maar het belangrijkste punt van mevrouw Roks gaat vooral over mensen en niet over technologie: “De belangrijkste les is dat innovatie niet begint bij technologie. Innovatie begint bij een vraagstuk dat je wilt oplossen. Te vaak wordt gekeken welke technologie interessant is, terwijl je eerst moet begrijpen welke behoefte bewoners, medewerkers of mantelzorgers hebben. Wij werken met een model waarbij we eerst de vraag verkennen, vervolgens oplossingen bedenken, daarna experimenteren en opschalen als iets daadwerkelijk werkt. Daarnaast is het belangrijk om innovaties echt onderdeel te maken van bestaande processen. Technologie moet niet naast het werk komen te staan, maar erin worden geïntegreerd.” (BDO benchmark Landurige zorg 2026, p.22)
De grootste uitdaging is niet de technologie, maar de implementatie
Succesvolle implementatie van technologie betekent dus starten bij de mensen en niet bij de technologie. Waar lopen je medewerkers echt tegenaan? Hoe kijken zij naar technologie? Wat is hun capaciteit om er nog iets extra’s bij te pakken nu ze al zo zwaar belast zijn. Wat betekent de disruptie die technologie oplevert voor de zorgprocessen van medewerkers? En hoe zien de cliënten de technologie? Gaan we er (ten onrechte) vanuit ‘dat ze dit toch niet kunnen’ of is de oudere van nu eigenlijk meer tech-savvy dan we denken? En wat haalt een client nou echt uit de technologie, of ligt de opbrengst vooral bij de zorg? En dan de mantelzorger: brengt de technologie een stuk rust en vertrouwen. Of levert het juist meer stress op of zorgen over dehumanisering van de zorg?
Op basis van mijn ervaring als onderzoeker in de wereld van ouderen en technologie kan ik zeggen dat er bij al deze vragen geen simpel en eenduidig antwoord is: het verschilt, het hangt ervan af, de een is de ander niet. Dat maakt dat er plannen op maat nodig zijn. En die plannen beginnen met een analyse van de menselijke kant van zorgtechnologie: onderzoek wat de cliënt, mantelzorger en medewerker echt bezighoudt.