Sinds ik op vakantie ben geweest op een Duits waddeneiland verschijnen er Duitse documentaires in mijn Youtube suggesties. Afgelopen week zat daar een documentaire over Wacken Open Air in. Laat ik nou eens aannemen dat je geen heavy metal fan bent en daarmee ook niet bekend bent met Wacken Open Air. Het is een festival 85.000 metal fans trekt naar een dorpje van nog geen 2000 mensen in Sleeswijk Holstein.
Opmerkelijk: senioren weggelopen
Ik ben er zelf nooit geweest, maar als ik lezingen geef over ouderen en ouder worden komt Wacken Open Air er vaak in voor. Dat komt door een bericht op nu.nl uit 2018 dat me altijd is bijgebleven. Het artikel – geplaatst in de categorie “opmerkelijk” – had de volgende kop: ‘Twee uit verzorgingshuis weggelopen senioren gevonden op Duits metalfestival’. Het artikel vertelt over een zoektocht van de politie naar twee oudere mannen die vermist waren en teruggevonden werden op Wacken Open Air. De politiewoordvoerder gaf daarbij aan dat ze ‘duidelijk hebben genoten van hun uitstap’ en ‘enigszins versuft en gedesoriënteerd’ werden teruggevonden om 3:00.
Het artikeltje eindigt met de boodschap dat de mannen liever niet teruggingen naar het verzorgingshuis, maar dat er een politie-escorte voor ze is geregeld. Over de medische achtergrond en de leeftijd van de mannen wordt verder niets gezegd, maar de suggestie wordt gewekt dat de mannen niet geheel wilsbekwaam meer zijn. Het geheel wordt gepresenteerd als iets grappigs en – zoals de categorisering al kenbaar maakt – iets opmerkelijks. Zeker niet normaal.
Wat is normaal?
Waarom is dat niet normaal? Voor mij liggen aan een dergelijk bericht ideeën ten grondslag over wat je als oudere moet zijn en moet doen en dus ook wat je niet mag zijn en mag doen. Gerontologen spreken ook wel over ‘act your age’, de mate waarin je als oudere – of jongere – geacht wordt om je naar je leeftijd te gedragen. Naar de bingo: prima. Naar een metal festival: opmerkelijk. Dit is gerelateerd aan een van de simpelste maar belangrijkste vragen in de gerontologie: wat is oud worden?
Dat lijkt een simpele vraag en een vraag waar een vakgebied als de gerontologie toch zeker één duidelijk antwoord op zou moeten hebben. En dat antwoord hebben ze ook, maar er zijn juist meerdere antwoorden op die vraag mogelijk. Een van die antwoorden is dat oud worden en oud zijn een sociaal construct is. Wij maken mensen oud doordat we ze collectief in de positie van oud zetten. We hebben met andere woorden verwachtingen van hoe een oudere zou moeten zijn, hoe hij of zij zich moet gedragen en wat een oudere wel of niet mag of moet doen. En als iemand daar niet aan voldoet dan spreken we onze afschuw, verwondering, bezorgdheid etc. uit. Die verwachtingen en beelden zijn al gauw vrij beperkt en vrij stereotiep. Maar dat matcht niet met de realiteit, want ouderen zijn divers, net zo divers als alle andere mensen. We zouden ouderen juist de ruimte moeten geven om te zijn wie ze altijd al waren los van onze verwachtingen over wat je als oudere zou moeten doen. Bijvoorbeeld gewoon lekker naar Wacken Open Air.